Egzama Nedir? Belirtileri ve Nedenleri

Egzama nedir sorusunun en kısa yanıtı, ciltte kuruluk, kaşıntı, tahriş ve iltihaplanmaya yol açabilen bir grup deri hastalığıdır. Egzama tek bir hastalığın adı değildir. Atopik dermatit en sık bilinen türlerden biridir, ancak kontakt dermatit, dishidrotik egzama ve nummüler egzama gibi farklı tablolar da bu grupta değerlendirilir. Belirtilerin görünümü, yerleşimi ve alevlenmeyi başlatan etkenler egzamanın türüne göre değişebilir.

Egzamada cildin koruyucu bariyeri gerektiği kadar etkili çalışmayabilir. Bunun sonucunda cilt daha kolay su kaybedebilir ve çevredeki tahriş edici maddelere karşı daha hassas hale gelebilir. American Academy of Dermatology, atopik dermatitin gelişiminde genetik özelliklerin, bağışıklık sisteminin ve ciltle temas eden çevresel faktörlerin birlikte rol oynayabileceğini belirtir.

Egzama belirtileri nelerdir?

Egzama belirtileri kişiden kişiye farklılık gösterebilir. Kaşıntı en karakteristik yakınmalardan biridir ve bazı kişilerde döküntü belirginleşmeden önce başlayabilir. Cildin kaşınması ise tahrişi artırarak kaşıntı ve kaşıma arasında tekrarlayan bir döngü oluşturabilir.

• Yoğun veya aralıklı kaşıntı
• Ciltte belirgin kuruluk ve pullanma
• Tahriş olmuş veya iltihaplı alanlar
• Pürüzlü ya da küçük kabarıklıkların bulunduğu bölgeler
• Çatlamış veya kalınlaşmış cilt
• Kaşımaya bağlı çizikler ve hassasiyet
• Bazı egzama türlerinde küçük sıvı dolu kabarcıklar
• Alevlenme geçtikten sonra cilt renginde geçici değişiklikler

Egzamanın rengi her cilt tonunda aynı görünmeyebilir. Açık tenlerde pembe veya kırmızı renk değişikliği daha belirgin olabilirken koyu cilt tonlarında kahverengi, mor veya griye yakın renk farklılıkları görülebilir. Bu nedenle yalnızca kızarıklık aramak egzamanın fark edilmesini güçleştirebilir.

Egzama vücudun hangi bölgelerinde görülür?

Egzama vücudun birçok bölgesinde ortaya çıkabilir. Yerleşim yaşa ve egzama türüne göre değişir. Atopik dermatitte bebek ve küçük çocuklarda yüz, yanaklar ve saçlı deri etkilenebilir. Daha ileri yaşlarda dirsek ve diz kıvrımları, eller, boyun ve diğer bölgelerde belirtiler görülebilir. Dishidrotik egzama ise özellikle avuç içlerinde, parmak kenarlarında ve ayaklarda kaşıntılı küçük kabarcıklarla ortaya çıkabilir.

Belirtilerin yalnızca bulunduğu bölgeye bakarak egzama türünü kesin olarak belirlemek mümkün değildir. Mantar enfeksiyonları, sedef hastalığı, alerjik reaksiyonlar ve başka deri hastalıkları da benzer görünümler oluşturabilir.

Egzama neden olur?

Egzama neden olur sorusunun herkese uyan tek bir yanıtı yoktur. Özellikle atopik dermatit karmaşık bir hastalıktır. Genetik yatkınlık, cilt bariyerindeki bozulma ve bağışıklık sisteminin verdiği yanıt birlikte etkili olabilir. Ailede atopik dermatit, astım veya saman nezlesi bulunması bazı kişilerde atopik dermatit olasılığının daha yüksek olmasıyla ilişkilidir.

Cilt bariyerinin zayıflaması nemin daha kolay kaybedilmesine neden olabilir. Aynı zamanda normalde dış ortamda kalması gereken bazı tahriş edici maddeler ciltle daha fazla etkileşime girebilir. Bu durum kuruluk, kaşıntı ve iltihaplanmanın birbirini beslemesine katkıda bulunabilir.

Egzamayı alevlendirebilen etkenler

Egzamanın temel nedeni ile mevcut hastalığı alevlendiren tetikleyicileri birbirinden ayırmak önemlidir. Bir madde veya durum her zaman hastalığın ilk nedeni olmayabilir, ancak belirtilerin artmasına yol açabilir. Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir.

• Sabun ve güçlü temizleyiciler gibi tahriş edici ürünler
• Parfüm veya bazı kişisel bakım ürünleri
• Bazı kumaşların ciltte oluşturduğu sürtünme ve tahriş
• Sıcaklık değişiklikleri ve aşırı sıcak ortamlar
• Terleme
• Çok kuru hava ve cildin nem kaybetmesi
• Bazı alerjenlerle temas
• Stres
• Cilt enfeksiyonları

NHS, atopik egzamanın sabun ve deterjan gibi tahriş ediciler, bazı alerjenler, sıcaklık değişimleri, cilt enfeksiyonları ve stres gibi faktörlerle kötüleşebileceğini bildirir. Her hastada aynı tetikleyicilerin bulunması beklenmez. Bu nedenle gereksiz biçimde çok sayıda gıda veya ürünü hayatınızdan çıkarmak yerine kişisel alevlenme örüntüsünün değerlendirilmesi daha anlamlıdır.

Strese bağlı egzama belirtileri farklı mıdır?

Strese bağlı egzama belirtileri için tamamen ayrı ve yalnızca strese özgü bir belirti listesi yoktur. Stres, egzaması bulunan bazı kişilerde kaşıntının artması veya mevcut lezyonların alevlenmesiyle ilişkili olabilir. Bu durumda cilt daha kuru ve kaşıntılı hissedilebilir, daha fazla kaşıma nedeniyle tahriş belirginleşebilir ve daha önce sorun yaşanan bölgelerde yeniden alevlenme görülebilir.

Stresi egzamanın tek ve doğrudan nedeni olarak kabul etmek doğru değildir. Örneğin American Academy of Dermatology, dishidrotik egzamada stresin hastalığı doğrudan oluşturmasından ziyade bazı kişilerde alevlenmeyi tetikleyebileceğini açıklar. Benzer biçimde atopik dermatitte de stres olası tetikleyicilerden yalnızca biridir.

Kaşıntının kendisi uykuyu ve günlük yaşamı bozarak stres yaratabilir. Böylece stres kaşıntıyı artırırken artan kaşıntı da stresin yükselmesine katkıda bulunabilir. Bu çift yönlü ilişki, stresli dönemlerde belirtilerin neden daha zor kontrol edildiğini açıklayabilir.

Egzama bulaşıcı mı?

Egzama bulaşıcı mı sorusunun yanıtı hayırdır. Atopik egzama kişiden kişiye temasla geçen bir hastalık değildir. Egzaması bulunan biriyle tokalaşmak, aynı ortamda bulunmak veya ciltteki egzamalı alana temas etmek kişinin egzama kapmasına neden olmaz.

Bununla birlikte egzamalı cilt kaşıma ve çatlama nedeniyle enfeksiyonlara daha açık hale gelebilir. Egzamanın kendisi ile egzamalı bölgede sonradan gelişen bir enfeksiyon aynı durum değildir. Sarı renkli kabuklanma, irin, belirgin sıvı sızıntısı, artan ağrı, sıcaklık veya şişlik enfeksiyon açısından tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Egzama türleri nasıl ayrılır?

Egzama adı altında farklı hastalıkların bulunması, aynı görünen iki döküntünün farklı nedenlere sahip olabileceği anlamına gelir. Bazı yaygın örnekler şu şekilde ayrılabilir:

Egzama nasıl teşhis edilir?

Egzama tanısı yalnızca tek bir belirtiye dayanmaz. Dermatolog cildin görünümünü, kaşıntının özelliklerini, belirtilerin ne zaman başladığını, vücuttaki dağılımını ve hangi durumlarda kötüleştiğini değerlendirir. Ailede atopik hastalıkların bulunması gibi bilgiler de özellikle atopik dermatit değerlendirmesinde yararlı olabilir.

Çoğu durumda muayene ve hastalık öyküsü önemli bilgi sağlar. Ancak görünüm başka hastalıklarla karışıyorsa doktor ek incelemelere başvurabilir. Kontakt dermatit şüphesinde belirli alerjenleri araştırmaya yönelik testler düşünülebilir. Bu nedenle yalnızca fotoğrafa bakarak veya belirtileri internet üzerindeki örneklerle karşılaştırarak kesin tanı koymak güvenilir değildir.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalıdır?

Tekrarlayan kaşıntı, uzun süren kuruluk veya açıklanamayan döküntülerde doğru tanı için sağlık profesyoneline başvurmak gerekir. Özellikle belirtiler günlük yaşamı veya uykuyu etkiliyorsa, genişliyorsa ya da uygulanan bakım yöntemlerine rağmen düzelmiyorsa dermatolojik değerlendirme önem kazanır.

Egzamalı bölgenin aniden kötüleşmesi, ağrılı ve sıcak hale gelmesi, belirgin şişlik, irin veya sıvı gelmesi, sarı kabuklanma ve ateş gibi bulgular enfeksiyonu düşündürebilir. Hızla yayılan ağrılı döküntüler veya genel durum bozukluğu gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektirir. Egzamanın görünümü ve tetikleyicileri kişiden kişiye değiştiği için kalıcı kontrolün temelinde doğru egzama türünün belirlenmesi ve kişiye özgü alevlenme etkenlerinin değerlendirilmesi bulunur.