Cilt Hastalıkları Nelerdir? En Sık Görülen Deri Sorunları

Cilt hastalıkları, derinin rengini, dokusunu, bütünlüğünü veya normal işlevlerini etkileyen geniş bir hastalık grubudur. Akne, egzama, sedef hastalığı, mantar enfeksiyonları, ürtiker, vitiligo ve bazı bakteriyel enfeksiyonlar sık karşılaşılan örnekler arasındadır. Belirtiler kızarıklık, kaşıntı, kuruluk, pullanma, kabarcık, renk değişikliği veya iyileşmeyen bir lezyon şeklinde ortaya çıkabilir. Ancak benzer görünen iki deri sorununun nedenleri farklı olabileceği için yalnızca görünüşe bakarak kesin tanı koymak güvenilir değildir.

Cilt hastalıkları hangi gruplara ayrılır?

Deri sorunlarını belirtilerine göre değil, temel nedenlerine göre değerlendirmek ayırıcı tanıyı anlamayı kolaylaştırır. Bazı hastalıklar iltihabi veya bağışıklık sistemiyle ilişkiliyken bazıları bakteri, mantar, virüs ya da parazitlerden kaynaklanabilir. Yağ bezleri, pigment hücreleri ve çevresel temaslar da farklı hastalık gruplarının gelişmesinde rol oynayabilir.

En sık görülen deri sorunları nelerdir?

Akne

Akne, kıl foliküllerinin yağ ve ölü deri hücreleriyle tıkanmasıyla ilişkili bir deri hastalığıdır. Siyah noktalar, beyaz noktalar, kırmızı kabarıklıklar ve daha derin iltihaplı lezyonlar görülebilir. Yüz en sık etkilenen bölgelerden biri olsa da sırt, göğüs ve omuzlarda da gelişebilir. Aknenin şiddeti kişiden kişiye değiştiği için özellikle iz bırakmaya başlayan veya uzun süren vakalarda dermatoloji değerlendirmesi yararlıdır.

Egzama ve kontakt dermatit

Egzama terimi, kaşıntı ve iltihapla seyreden birden fazla deri durumunu kapsayabilir. Atopik dermatitte cilt genellikle kuru ve kaşıntılıdır. Kontakt dermatitte ise bir maddenin cildi tahriş etmesi veya alerjik reaksiyon oluşturması sonrasında belirli bölgelerde kızarıklık, kaşıntı ve bazen kabarcık gelişebilir. Sabunlar, kozmetik içerikleri, metaller veya farklı kimyasal maddeler kişiye göre tetikleyici olabilir.

Sedef hastalığı

Sedef hastalığı veya psoriasis, bağışıklık sistemiyle ilişkili kronik bir hastalıktır. Deride sınırları belirgin ve pullu plaklar gelişebilir. Saçlı deri, dirsekler, dizler ve gövde etkilenebilen bölgeler arasındadır. Hastalık bulaşıcı değildir. Bazı kişilerde deri bulgularına tırnak değişiklikleri veya eklem yakınmaları da eşlik edebildiğinden kapsamlı değerlendirme gerekebilir.

Mantar enfeksiyonları

Deri mantarları vücudun farklı bölgelerinde görülebilir. Ayak parmaklarının arası, kasıklar ve terleyen kıvrım bölgeleri mantarların gelişmesi için uygun ortam oluşturabilir. Kaşıntı, pullanma, çatlama veya halka biçimine benzeyen lezyonlar ortaya çıkabilir. Bununla birlikte egzama ve başka döküntüler de mantara benzeyebilir. Bu nedenle özellikle tekrarlayan sorunlarda rastgele mantar ilacı kullanmak yerine tanının doğrulanması önemlidir.

Ürtiker

Ürtikerde deriden kabarık, genellikle yoğun kaşıntılı ve farklı büyüklüklerde alanlar oluşur. Lezyonlar kısa sürede ortaya çıkıp kaybolabilir ve başka bölgelerde yeniden görülebilir. Bazı vakalarda belirgin bir tetikleyici saptanamaz. Dudak veya göz çevresinde şişme gelişmesi ve özellikle nefes alma ya da yutma güçlüğünün eşlik etmesi acil değerlendirme gerektirebilir.

Vitiligo

Vitiligo, deriye rengini veren pigment hücrelerinin kaybıyla ilişkili bir durumdur. Ciltte çevresine göre daha açık veya beyaz alanlar ortaya çıkar. Bulaşıcı değildir. Renk kaybının mantar enfeksiyonu, geçirilmiş deri hasarı veya başka pigment değişiklikleriyle karıştırılabilmesi nedeniyle yalnızca renk farklılığına bakılarak tanı konmamalıdır.

Kaşıntılı cilt hastalıkları nasıl ayırt edilir?

Kaşıntı tek başına belirli bir hastalığı göstermez. Egzama, ürtiker, mantar enfeksiyonları ve uyuz gibi farklı durumlarda kaşıntı görülebilir. Kaşıntılı cilt hastalıkları resimli şeklindeki aramalarda birbirine benzeyen çok sayıda döküntüyle karşılaşılmasının nedeni de budur. Kaşıntının bulunduğu bölge, döküntünün şekli, ne kadar süredir devam ettiği, başka kişilere geçip geçmediği ve eşlik eden belirtiler tanı açısından görüntünün kendisinden daha fazla bilgi sağlayabilir.

NHS, kaşıntının egzama, sedef hastalığı, ürtiker ve mantar enfeksiyonları gibi deri sorunlarıyla ilişkili olabileceğini, daha seyrek olarak karaciğer, böbrek veya tiroid hastalıkları gibi sistemik nedenlerle de görülebileceğini belirtir. Özellikle belirgin bir döküntü olmadan süren yaygın kaşıntıda yalnızca cilt yüzeyine odaklanmak altta yatan nedeni gözden kaçırabilir.

Resimlerle cilt hastalığı teşhis edilebilir mi?

Cilt hastalıkları resimli içerikler, bir lezyonun genel görünümü hakkında fikir verebilir ancak kesin tanı aracı değildir. Aynı hastalık farklı cilt tonlarında farklı renklerde görünebilir. Hastalığın erken veya ilerlemiş evresi, kullanılan ilaçlar, kaşıma, güneşe maruz kalma ve lezyonun bulunduğu vücut bölgesi de görüntüyü değiştirebilir. Bunun tersine birbirinden tamamen farklı hastalıklar benzer kızarıklık veya pullanma oluşturabilir.

Bu nedenle fotoğraf karşılaştırması yerine lezyonun ne zaman başladığı, büyüyüp büyümediği, kaşınıp kaşınmadığı, ağrı veya akıntının bulunup bulunmadığı gibi özelliklerin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Gerektiğinde dermatolog muayenesi, dermatoskopik inceleme veya enfeksiyon şüphesine yönelik ek testler tanıyı netleştirebilir.

Karaciğer hastalığının ciltteki belirtileri nelerdir?

Karaciğer hastalığının ciltteki belirtileri hastalığın türüne ve evresine göre değişebilir. Her karaciğer hastalığı cilt bulgusu oluşturmaz ve tek bir deri belirtisi karaciğer hastalığı olduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte bazı karaciğer ve safra yolu hastalıklarında kaşıntı veya sarılık görülebilir.

Ulusal Diyabet ve Sindirim ve Böbrek Hastalıkları Enstitüsü, sirozda kaşıntının görülebileceğini, karaciğer işlevleri kötüleştikçe cilt ve göz aklarında sararma ile kolay morarma veya kanama gibi belirtilerin de ortaya çıkabileceğini bildirir. Bu bulgular karaciğere özgü değildir. Özellikle yeni gelişen sarılık, yaygın ve açıklanamayan kaşıntı ya da başka sistemik yakınmalar varsa nedenin hekim tarafından araştırılması gerekir.

Hangi cilt belirtilerinde doktora başvurulmalı?

Deri sorunlarının büyük bölümü acil durum oluşturmaz. Ancak hızla yayılan döküntü, ateş veya belirgin hastalık hissiyle birlikte gelişen döküntü, ağrılı lezyonlar, yaygın su toplaması, açık yara haline gelen alanlar veya gözleri, dudakları, ağız içini ya da genital bölgeyi etkileyen döküntüler tıbbi değerlendirme gerektirir. Amerikan Dermatoloji Akademisi, nefes alma veya yutma güçlüğü ile göz ya da dudaklarda şişme varsa acil tıbbi yardım alınması gerektiğini belirtir.

Ayrıca iyileşmeyen bir yara, sürekli kanayan deri lezyonu veya zaman içinde şekli, sınırı, rengi ya da boyutu belirgin biçimde değişen bir ben dermatolog tarafından değerlendirilmelidir. Tekrarlayan veya haftalar boyunca düzelmeyen kaşıntı ve döküntülerde de yalnızca kozmetik ürün değiştirerek sorunu bastırmaya çalışmak yerine nedeni belirlemek daha güvenli bir yaklaşımdır.

Cilt sorunlarını değerlendirirken nelere dikkat edilmeli?

Deri belirtilerini izlerken sorunun ilk başladığı tarihi, etkilenen bölgeleri ve zaman içindeki değişimini hatırlamak tanıya yardımcı olabilir. Yeni kullanılan ilaçlar, kozmetik ürünler, temizlik maddeleri, takılar, iş ortamındaki temaslar ve benzer yakınması bulunan kişiler hakkında bilgi de önem taşıyabilir. Bir lezyonun yalnızca rengine odaklanmak yerine kaşıntı, ağrı, pullanma, kabuklanma, akıntı ve yayılma özelliklerini birlikte değerlendirmek gerekir.

Cilt hastalıklarının tedavisi tanıya göre değişir. Bir hastalıkta yararlı olabilecek krem başka bir deri sorununda belirtileri maskeleyebilir veya tahrişi artırabilir. Özellikle tekrarlayan, yaygın, iz bırakan, enfeksiyon düşündüren veya günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyen cilt sorunlarında doğru tanının dermatoloji değerlendirmesiyle belirlenmesi uygun yaklaşımı seçmenin temelini oluşturur.