Sedef Hastalığı Nedir ve Belirtileri Nelerdir?

Sedef hastalığı nedir sorusunun kısa yanıtı şudur: Sedef hastalığı, bağışıklık sisteminin aşırı etkinliğiyle ilişkili, cilt hücrelerinin normalden hızlı çoğalmasına ve deride iltihaplı, pullu alanların oluşmasına yol açan kronik bir hastalıktır. Belirtiler dönem dönem artabilir, ardından belirgin biçimde azalabilir. Hastalık en sık saçlı deri, dirsekler ve dizlerde fark edilse de vücudun farklı bölgelerini, tırnakları ve bazı kişilerde eklemleri etkileyebilir. ABD Ulusal Artrit ve Kas-İskelet ve Deri Hastalıkları Enstitüsü, sedef hastalığında genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığını belirtir.

Sedef hastalığı belirtileri nasıl görünür?

Sedef hastalığı belirtileri herkeste aynı görünmez. Hastalığın tipi, bulunduğu vücut bölgesi, cilt tonu ve hastalığın şiddeti görünümü değiştirebilir. En tipik bulgulardan biri, sınırları belirgin ve üzerinde pullanma bulunan kalınlaşmış deri alanlarıdır. Bu alanlarda kaşıntı, yanma, hassasiyet veya ağrı da görülebilir.

• Kalınlaşmış ve kabarık deri plakları
• Beyazımsı veya gümüş renkli pullanma
• Kuruluk ve çatlama
• Kaşıntı veya yanma hissi
• Saçlı deride yoğun kepeklenmeyi andıran pullar
• Tırnak yüzeyinde küçük çukurcuklar ve şekil değişiklikleri
• Tırnakta kalınlaşma veya tırnak yatağından ayrılma
• Bazı kişilerde eklem ağrısı ve sertliği

Açık cilt tonlarında plaklar daha çok pembe veya kırmızı görünebilirken koyu cilt tonlarında morumsu, kahverengi ya da gri tonlarda fark edilebilir. Bu nedenle yalnızca kızarıklık olup olmadığına bakmak sedef hastalığını değerlendirmek için yeterli değildir. Amerikan Dermatoloji Akademisi, görünümün hastalığın tipine ve etkilenen bölgeye göre değişebileceğini vurgular.

Sedef hastalığı neden olur?

Sedef hastalığı neden olur sorusunun tek bir nedene dayanan yanıtı yoktur. Hastalık bağışıklık sistemiyle ilişkilidir. Bağışıklık hücrelerinin oluşturduğu iltihabi süreç, cilt hücrelerinin gereğinden hızlı yenilenmesine katkıda bulunur. Yeni hücreler yüzeyde biriktikçe sedef hastalığına özgü kalın ve pullu plaklar gelişebilir.

Genetik yatkınlık önemli bir etkendir. Ailesinde sedef bulunan kişilerde hastalığın görülme olasılığı artabilir, ancak aile öyküsünün bulunması kişinin mutlaka sedef geliştireceği anlamına gelmez. Benzer biçimde ailede bilinen sedef hastalığı olmadan da hastalık ortaya çıkabilir.

Belirtilerin ilk kez ortaya çıkmasını veya mevcut hastalığın alevlenmesini etkileyebilen faktörler kişiden kişiye değişir. Enfeksiyonlar, yoğun stres, cilt yaralanmaları, sigara kullanımı ve bazı ilaçlar olası tetikleyiciler arasında değerlendirilir. Bir kişide belirgin alevlenmeye yol açan etken başka bir kişide aynı sonucu oluşturmayabilir. Bu nedenle tetikleyicileri kişisel belirtiler üzerinden değerlendirmek daha anlamlıdır.

Sedef hastalığı bulaşıcı mı?

Sedef hastalığı bulaşıcı mı sorusunun yanıtı hayırdır. Sedef hastalığı bir bakteri, virüs veya mantarın kişiden kişiye geçmesiyle oluşmaz. Sedefli deri alanına dokunmak, aynı ortamda bulunmak, havlu dışında ortak günlük alanları kullanmak veya fiziksel temas kurmak hastalığın başka bir kişiye geçmesine neden olmaz. NHS de sedef hastalığının bulaşıcı olmadığını açıkça belirtir.

Bu ayrım önemlidir çünkü görünür plaklar kimi zaman yanlış biçimde enfeksiyon olarak algılanabilir. Ancak sedef hastalığındaki temel mekanizma bulaşıcı bir mikroorganizma değil, bağışıklık sistemi ve cilt hücrelerinin yenilenme süreciyle ilişkilidir.

Sedef türleri neden farklı görünür?

Sedef hastalığı tek bir görünümden oluşmaz. Farklı tiplerin yerleşim alanı ve deri üzerindeki görünümü değişebilir. Bu farkların bilinmesi, benzer görünen başka deri hastalıklarıyla karıştırılma ihtimalini azaltmaya yardımcı olur.

Sedefin saçlı deri veya tırnaklarla sınırlı olması da mümkündür. Bu nedenle klasik dirsek plaklarının bulunmaması hastalığı tek başına dışlamaz. Özellikle tırnak değişiklikleri mantar enfeksiyonları gibi başka durumlarla benzer görünebildiğinden kendi kendine tanı koymak yanıltıcı olabilir.

Tanı nasıl konur?

Sedef hastalığının tanısı çoğu zaman dermatolojik muayeneyle konur. Hekim ciltteki lezyonların görünümünü ve dağılımını değerlendirir, saçlı deriyi ve tırnakları inceleyebilir. Aile öyküsü, kaşıntı veya yanma gibi belirtiler, yakın zamanda geçirilen enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve eklem yakınmaları da değerlendirmeye yardımcı olur.

Görünüm egzama, mantar enfeksiyonları veya başka deri hastalıklarıyla karışıyorsa bazı durumlarda küçük bir deri örneğinin mikroskop altında incelenmesi gerekebilir. Kan testi ise tek başına sedef hastalığını doğrulayan rutin bir tanı yöntemi değildir.

Sedef hastalığı nasıl geçer?

Sedef hastalığı nasıl geçer ifadesi genellikle hastalığın tamamen ortadan kaldırılıp kaldırılamayacağını sorgular. Sedef kronik bir hastalıktır ve günümüzde hastalığı herkeste kalıcı olarak ortadan kaldıran tek bir tedavi bulunmaz. Buna karşılık uygun tedaviyle plaklar önemli ölçüde azalabilir, belirtiler kontrol altına alınabilir ve uzun süre belirgin yakınmanın olmadığı dönemler yaşanabilir.

Tedavi seçimi yalnızca görünür lezyonların sayısına göre yapılmaz. Sedefin tipi, etkilenen vücut bölgesi, yaygınlığı, kaşıntı ve ağrı gibi yakınmalar, tırnak veya eklem tutulumu, diğer hastalıklar ve kullanılan ilaçlar birlikte değerlendirilir.

Hafif hastalıkta cilde uygulanan tedaviler ve düzenli nemlendirme yeterli olabilir. Hekim uygun gördüğünde kortikosteroid içeren topikal ilaçlar, D vitamini benzeri ilaçlar veya farklı yerel tedaviler kullanılabilir. Daha yaygın veya dirençli hastalıkta kontrollü fototerapi, ağızdan alınan sistemik ilaçlar ya da belirli bağışıklık yollarını hedefleyen biyolojik tedaviler değerlendirilebilir. Reçeteli ilaçların türü, uygulama bölgesi ve kullanım süresi kişiye göre belirlenmelidir.

Güneş ışığını tedavi amacıyla kontrolsüz biçimde artırmak veya solaryum kullanmak güvenli bir alternatif değildir. Aşırı ultraviyole maruziyeti cilt hasarı oluşturabilir ve bazı kişilerde belirtilerin kötüleşmesine yol açabilir. Fototerapi gerektiğinde tıbbi olarak belirlenmiş doz ve takip planıyla uygulanır.

Günlük yaşamda alevlenmeler nasıl yönetilir?

Tedavinin yanında cilt bariyerini korumak ve kişisel tetikleyicileri fark etmek belirtilerin yönetimine katkı sağlayabilir. Özellikle kuruluk ve tahrişi azaltan basit alışkanlıklar günlük konfor açısından önemlidir.

• Cildi düzenli olarak uygun bir nemlendiriciyle nemli tutmak
• Çok sıcak suyla uzun süre duş almaktan kaçınmak
• Kaşıntılı alanları sert biçimde kaşımamaya çalışmak
• Ciltte kesik ve tahrişe yol açabilecek uygulamalara dikkat etmek
• Kişisel alevlenmeleri tetikleyen durumları gözlemlemek
• Sigara kullanılıyorsa bırakma konusunda sağlık desteği almak
• Stresi azaltmaya yardımcı sürdürülebilir alışkanlıklar geliştirmek

Özel diyetlerin sedef hastalığını herkeste ortadan kaldırdığına dair bir yaklaşım yoktur. Beslenmeyle ilişkili değişiklikler başka sağlık sorunları, kilo yönetimi veya bireysel ihtiyaçlar nedeniyle gündeme gelebilir. Takviye ürünlerini reçeteli tedavilerin yerine kullanmak ise tedavi kontrolünü geciktirebilir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Yeni gelişen ve geçmeyen pullu plaklar, tekrarlayan deri lezyonları veya tırnak değişiklikleri dermatoloji değerlendirmesi gerektirebilir. Daha önce sedef tanısı bulunan bir kişide mevcut tedavinin etkisiz kalması, belirtilerin belirgin şekilde yayılması veya ilaç yan etkilerinin ortaya çıkması da yeniden değerlendirme nedenidir.

Eklem ağrısı, şişlik, sabah belirginleşen sertlik, parmak veya ayak parmaklarında şişme ve topuk çevresinde tekrarlayan ağrı varsa bu belirtiler hekime bildirilmelidir. Sedef hastalığıyla ilişkili psoriatik artritte erken değerlendirme kalıcı eklem hasarı riskini azaltmak açısından önem taşır.

Cildin kısa sürede geniş ölçüde kızarması veya koyulaşması, yaygın irin dolu kabarcıkların gelişmesi, ateş, titreme ya da belirgin genel durum bozukluğu ise daha ağır sedef biçimlerinde görülebilir ve acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir. Sedefin görünümü ve şiddeti kişiden kişiye değiştiği için tanı ve tedavi planı dermatolojik muayeneye göre kişiselleştirilmelidir.