Sigara Yasağı Nerelerde Geçerli? Sigara Yasağı Kanunu

Türkiye'de sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanımı her açık veya kapalı yerde aynı kurala tabi değildir. Temel kural, kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında, insanların ortak kullanımına açık özel işletmelerin kapalı alanlarında ve toplu taşıma araçlarında tütün ürünü tüketilememesidir. Eğitim kurumları ile bazı kültür, sosyal hizmet ve etkinlik alanlarında ise yasak açık alanlara da uzanır. Bu nedenle sigara yasak mı sorusunun cevabı öncelikle bulunulan yerin hukuki niteliğine ve alanın açık mı kapalı mı olduğuna bağlıdır.

Halk arasında sigara yasağı kanunu olarak bilinen temel düzenleme 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun'dur. Kanun yalnızca sigara içilen yerleri düzenlemez. Tütün ürünlerinin satışı, reklam ve tanıtımı, 18 yaşından küçüklere satış, uyarı yükümlülükleri ve işletmelerin sorumlulukları gibi konuları da kapsar.

Sigara yasağı hangi alanlarda geçerli?

4207 sayılı Kanunun güncel hükümlerine göre yasak yalnızca devlet dairelerinden veya restoranlardan ibaret değildir. Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan mevzuat metninde kamu binaları, özel işletmeler, toplu taşıma araçları ve belirli açık alanlar ayrı ayrı düzenlenir.

Kamu binaları ve işyerleri

Devlet kurumlarının kapalı bölümlerinde sigara içilemez. Yasak yalnızca vatandaşların işlem yaptığı salonlarla sınırlı değildir. Personelin kullandığı kapalı çalışma alanları ve ortak bölümler de genel kuralın içindedir.

Özel hukuk kişilerine ait işyerlerinde de eğitim, sağlık, üretim, ticaret, sosyal, kültürel, spor ve eğlence gibi amaçlarla kullanılan ve birden çok kişinin girebildiği kapalı alanlarda tütün ürünü tüketimi yasaktır. Bir işletmenin özel mülkiyette olması, işletmeciye kapalı alanda sigara kullanımına izin verme hakkı sağlamaz.

Restoranlar kafeler ve eğlence işletmeleri

Restoran, kahvehane, kafeterya ve benzeri işletmelerin kapalı alanlarında sigara içilemez. İşletmenin sigara içen müşterilere ayrılmış masa veya bölüm oluşturması da kapalı alan yasağını ortadan kaldırmaz. Masa üzerinde küllük bulunması veya işletme sahibinin izin vermesi, kanundaki yasağı değiştirmez.

Bu noktada en sık karşılaşılan sorun teras, kış bahçesi ve tenteli bölümlerdir. Bir alanın işletme tarafından "açık alan" olarak adlandırılması tek başına yeterli değildir. Tavanı veya çatısı bulunan ve yan yüzeyleri önemli ölçüde kapatılmış bölümler mevzuatın uygulanmasında kapalı alan sayılabilir. Bu nedenle açılıp kapanabilen cam sistemleri bulunan bir terasın durumu fiziksel yapısına göre değerlendirilir.

Okullar sağlık kuruluşları ve spor alanları

Eğitim ve sağlık hizmeti verilen kapalı alanlarda sigara yasağı uygulanır. Okul öncesi kurumlar ile ilk ve orta öğretim kurumlarında kapsam daha geniştir. Bu kurumların açık alanlarında da tütün ürünü tüketilemez. Bu nedenle okul bahçesinin açık havada olması tek başına sigara kullanımını serbest hale getirmez.

Açık havada gerçekleştirilen spor, kültür, sanat ve eğlence faaliyetlerinin yapıldığı yerlerde ve seyir bölümlerinde de tütün ürünü kullanımı yasaklanmıştır. Kanun bu tür tesislerde belirli koşullarla tütün ürünü tüketimine ayrılmış alan oluşturulabilmesine izin verir. Dolayısıyla stadyum veya etkinlik alanının tamamen açık olması, bütün alanın otomatik olarak sigara içilebilir olduğu anlamına gelmez.

Sigara yasağı ne zaman başladı?

Sigara yasağı ne zaman başladı sorusunda tek bir tarih vermek yanıltıcı olabilir. Türkiye'deki düzenleme birkaç aşamada genişlemiştir. İlk kapsamlı yasal temel 4207 sayılı Kanunla oluşturuldu. Kanun 7 Kasım 1996 tarihinde kabul edildi ve 26 Kasım 1996 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe girdi. O dönemde sağlık, eğitim ve kültür hizmeti verilen yerler, kapalı spor salonları, toplu taşıma yapılan araçlar ve belirli kamu çalışma alanları için sigara kullanımına ilişkin yasaklar getirildi.

2008 yılında 5727 sayılı Kanunla sistem önemli ölçüde değiştirildi. Resmî Gazete metnine göre kamuya ve özel hukuk kişilerine ait çok sayıda kapalı alanı kapsayan yeni hükümler 19 Mayıs 2008 tarihinde yürürlüğe girdi. Lokanta, kahvehane, kafeterya ve benzeri işletmelere ilişkin kapalı alan düzenlemesi ise 19 Temmuz 2009 tarihinde uygulanmaya başladı.

Bu nedenle Türkiye'de sigara yasağının başlangıcı için üç tarih farklı soruların cevabını verir. İlk temel kanun 1996 yılına, geniş kapsamlı kapalı alan düzenlemesi 19 Mayıs 2008'e, restoran ve benzeri işletmelerde bugünkü dumansız kapalı alan uygulamasının tamamlanması ise 19 Temmuz 2009'a dayanır.

Otobüslerde sigara yasağı ne zaman başladı?

Otobüslerde sigara yasağı ne zaman başladı sorusunun tarihsel cevabında 1996 ile 2008 arasındaki fark önemlidir. 1996 tarihli 4207 sayılı Kanun toplu taşımacılık yapılan nakil araçlarında tütün kullanımını yasaklanan alanlar arasına aldı. İlk yasal yasak bu nedenle 26 Kasım 1996 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeye kadar uzanır.

Ancak ilk kanunda belirli yasaklı alanlarda sigara içmeye ayrılmış bölümler oluşturulmasına ilişkin hükümler de bulunuyordu. 2008 değişikliği sistemi daha kapsamlı hale getirdi ve karayolu toplu taşıma araçlarında tütün ürünü tüketilemeyeceğini açık biçimde düzenledi. Bu yeni hüküm 19 Mayıs 2008 tarihinde yürürlüğe girdi. Günümüzde otobüsün şehir içi veya şehirlerarası olması sigara yasağı bakımından serbestlik oluşturmaz.

Toplu taşıma araçlarında sigara yasağı ne zaman başladı?

Toplu taşıma araçlarında sigara yasağı ne zaman başladı sorusu da aynı tarihsel ayrımı gerektirir. Toplu taşımanın yasak kapsamına ilk alınması 1996 tarihli Kanuna dayanır. Bugünkü sistemin temelini oluşturan 2008 düzenlemesi ise karayolu, demiryolu, denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçlarını açık biçimde kapsadı. Taksi hizmeti veren araçlar da bu düzenlemenin içindedir.

Daha sonraki değişiklikle hususi araçların sürücü koltukları da kanundaki yasak kapsamına eklendi. Bu düzenleme özel otomobille toplu taşıma aracının hukuki durumunun aynı olduğu anlamına gelmez. Otobüs, taksi, tren veya uçak bakımından yasak aracın toplu taşıma niteliğine dayanırken özel araçlarda kanunda özellikle sürücü koltuğuna ilişkin hüküm bulunur.

Kapalı alan nasıl belirlenir?

Sigara yasağında en önemli pratik konulardan biri "kapalı alan" kavramıdır. Uygulamada yalnızca dört tarafı beton duvarla çevrili odalar kapalı alan sayılmaz. Sabit veya hareketli bir tavan ya da çatı bulunan yerlerde yan yüzeylerin ne ölçüde kapatıldığı da değerlendirilir.

4207 sayılı Kanunun uygulanmasına ilişkin resmi açıklamalarda sabit veya seyyar tavanı ya da çatısı bulunan ve girişler dışında yan yüzeyleri tamamen kapatılmış alanlar kapalı alan kabul edilir. Çatısı bulunan bir bölümün yan yüzeylerinin yarısından fazlasının kapalı olması da kapalı alan değerlendirmesine yol açar. Çadır, tente veya güneşlik gibi yapılar da yalnızca malzemelerinin geçici olması nedeniyle kapsam dışında kalmaz.

Bu yaklaşım özellikle kafelerdeki kış bahçeleri açısından önem taşır. Camların açılabiliyor olması, alanın her durumda açık alan sayılacağı anlamına gelmez. Denetimde alanın fiili mimari yapısı dikkate alınır. İşletmenin menüde veya tabelada o bölümü "teras" olarak adlandırması hukuki niteliği tek başına belirlemez.

Açık alanlarda sigara içmek her zaman serbest mi?

Hayır. 4207 sayılı Kanun yalnızca kapalı alan yasağı getiren bir düzenleme değildir. Bazı yerlerin açık bölümleri de açıkça yasak kapsamındadır. Okul öncesi eğitim kurumları ile ilk ve orta öğretim kurumlarının açık alanları bunun en belirgin örneklerindendir.

Açık havada gerçekleştirilen spor, kültür, sanat ve eğlence faaliyetlerinin yapıldığı yerlerde ve bunların seyir alanlarında da genel yasak bulunur. Kanunun izin verdiği durumlarda özel sigara tüketim alanları oluşturulabilir. Böyle bir alanın varlığı, tesisin geri kalan bölümünde sigara içilebileceği anlamına gelmez.

Buna karşılık sıradan bir açık sokak, mevzuatta özel olarak yasaklanmış bir kurumun yerleşkesi veya faaliyet alanı değilse 4207 sayılı Kanundaki genel kapalı alan yasağı nedeniyle otomatik olarak sigara içilemez hale gelmez. Belediyelerin veya ilgili kurumların belirli alanlar için başka düzenlemeleri bulunabileceğinden yerel kurallar ayrıca önem taşıyabilir.

Zincir marketlerde sigara yasağı ne anlama gelir?

Zincir marketlerde sigara yasağı ifadesi iki farklı konuyu anlatabilir: marketin içinde sigara içilmesi ve markette sigara satılması. Bunlar aynı hukuki mesele değildir.

Zincir marketler ticari amaçla kullanılan ve müşterilerin girdiği kapalı işletmelerdir. Bu nedenle marketin satış salonunda, kasa bölümünde, depoyla bağlantılı ortak kapalı alanlarında veya müşterilere açık diğer kapalı bölümlerde sigara içilmesi yasaktır.

Ancak Türkiye genelinde bütün zincir marketlerin sigara satmasını yasaklayan genel bir kural bulunmamaktadır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından açıklanan kurallara göre bakkal, market, süpermarket ve hipermarket gibi işletmeler, satışın yasak olduğu yerler dışında gerekli perakende satış belgesini alarak tütün mamulü satışı yapabilir.

Satış serbestisi sınırsız değildir. Tütün ürünleri satış belgesi olmadan veya belgede belirtilen yerin dışında satışa sunulamaz. Ürünler 18 yaşını doldurmamış kişilerin doğrudan ulaşabileceği biçimde bulundurulamaz ve işletmenin dışından görülecek şekilde satışa arz edilemez. Çocukların yoğun ilgi gösterdiği oyuncak, kırtasiye, şekerleme ve benzeri ürünlerin hemen yanında tütün ürünü sergilenmesine ilişkin de kısıtlamalar bulunur.

Kanundaki istisnalar nelerdir?

Sigara yasağının geniş olması hiçbir istisna bulunmadığı anlamına gelmez. Kanun bazı kurum ve ulaşım türlerinde sınırlı özel alanlara izin verir. Bu istisnalar genel bir "sigara içme hakkı" oluşturmaz ve yalnızca kanunda belirtilen koşullarda uygulanabilir.

• Yaşlı bakım evlerinde tütün ürünü tüketimine ayrılmış özel alanlar oluşturulabilir.
• Ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinde belirlenen koşullara uygun özel alan ayrılabilir.
• Ceza infaz kurumlarında özel tüketim alanı oluşturulabilir.
• Şehirlerarası veya uluslararası güzergahlarda yolcu taşıyan denizyolu araçlarının güvertelerinde özel alan oluşturulabilir.
• Otelcilik hizmeti verilen işletmelerde sigara kullanan müşteriler için belirli konaklama odaları tahsis edilebilir.
• Açık spor, kültür, sanat ve eğlence tesislerinde mevzuata uygun özel tüketim alanı oluşturulabilir.

Kanunda özel olarak belirlenen tüketim alanlarına 18 yaşını doldurmamış kişilerin girmesine izin verilmez. Ayrıca bir otelde sigara kullanımına ayrılmış oda bulunabilmesi, otelin resepsiyonunda, koridorunda, restoranında veya diğer ortak kapalı alanlarında sigara içilebileceği anlamına gelmez.

Nargile ve sigarayı taklit eden ürünler kapsam dışında mı?

4207 sayılı Kanunun kapsamı yalnızca klasik paket sigarayla sınırlı değildir. Kanun tütün ürününü tüttürme, emme, çiğneme veya buruna çekme yoluyla kullanılmak üzere tamamen ya da kısmen tütün yaprağından üretilen maddeleri kapsayacak şekilde tanımlar.

Ayrıca tütün içermese bile tütün mamulünü taklit eder tarzda kullanılan sigara ve nargile türündeki ürünler de bu Kanunun uygulanması bakımından tütün ürünü kabul edilir. Bu nedenle bir işletmede kullanılan ürünün "normal sigara olmadığı" şeklindeki açıklama tek başına kapalı alan yasağını ortadan kaldıran bir gerekçe değildir.

İşletme ve sigara içen kişi nasıl sorumlu olur?

Yasak yalnızca sigara içen kişiye yükümlülük getirmez. İşletme veya tesis sorumlusunun da tütün yasağının uygulanması için gerekli tedbirleri alması gerekir. Yasak olan yerde sigara içilmesine göz yummak, ilgili uyarıları bulundurmamak veya mevzuattaki yükümlülükleri yerine getirmemek işletme açısından ayrıca yaptırım doğurabilir.

Yasak alanda tütün ürünü tüketen kişi hakkında Kabahatler Kanununa göre işlem uygulanabilir. İşletmeler hakkında uygulanabilecek yaptırımlar ise ihlalin türüne ve tekrarına göre farklılaşabilir. İdari para cezalarının tutarları zaman içinde yeniden değerleme ve mevzuat değişiklikleri nedeniyle değişebildiğinden eski haberlerde görülen ceza rakamları güncel tutar olarak kabul edilmemelidir.

Bir işletmede başka müşterilerin sigara içiyor olması da yasağı ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde pencerenin açık tutulması, güçlü havalandırma kullanılması veya sigara içilen masanın diğer masalardan uzağa yerleştirilmesi, alan hukuken kapalıysa sigara kullanımını serbest hale getirmez.

Sık karıştırılan durumlar nasıl değerlendirilir?

• Kafe terası: Gerçekten açık bir alan olması gerekir. Tavan ve yan kapatmalar nedeniyle kapalı alan niteliği oluşmuşsa sigara yasağı uygulanabilir.
• Alışveriş merkezi: Ortak kapalı alanlar ve mağazaların kapalı bölümleri sigara yasağı kapsamındadır.
• Otobüs ve taksi: Toplu taşıma aracı içinde tütün ürünü tüketilemez.
• Özel otomobil: 4207 sayılı Kanunda hususi araçların sürücü koltuğu ayrıca yasak kapsamına alınmıştır.
• Okul bahçesi: Okul öncesi ile ilk ve orta öğretim kurumlarında açık alanlar da yasak kapsamındadır.
• Otel odası: İşletme mevzuata uygun biçimde sigara kullanan müşterilere özel oda ayırmışsa istisna bulunabilir. Ortak kapalı alanlar bu istisnadan yararlanmaz.
• Açık hava etkinliği: Spor, kültür, sanat ve eğlence faaliyetlerinin yapıldığı alanlarda özel hükümler bulunur. Açık hava olması tek başına serbestlik sağlamaz.
• Market: Market içinde sigara içmek ile marketin gerekli belgeye sahip olarak tütün ürünü satması farklı konulardır.

Sigara yasağı ihlali nasıl bildirilir?

Kanunen sigara içilmemesi gereken bir işletmede veya alanda sürekli ihlal görülmesi halinde bildirim Sağlık Bakanlığı sistemine iletilebilir. Bakanlığın güncel bilgilendirmelerinde kapalı alan sigara ihlalleri için ALO 184 SABİM Tütün İhbar Hattı ve Yeşil Dedektör uygulaması kullanılmaktadır. 112 Acil Çağrı Merkezi sigara yasağı ihbarları için kullanılmamalıdır.

Bildirimde ihlalin gerçekleştiği işletmenin veya yerin doğru adresinin verilmesi denetim ekibinin olayı yerinde değerlendirebilmesi açısından önem taşır. Denetim sonucunda alanın gerçekten yasak kapsamında olup olmadığı, mekanın açık veya kapalı alan niteliği ve işletmenin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği yetkili ekip tarafından değerlendirilir.