Süt İzni Ne Kadar ve Nasıl Kullanılır?
Süt izni süresi özel sektör çalışanları ile memurlar için farklı uygulanır. Özel sektörde günlük 1,5 saat izin verilirken memurlarda ilk altı ay 3 saat, ikinci altı ay 1,5 saat izin hakkı bulunur.

3 kaynaktan derlendi: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Resmî Gazete. Kaynakları gör
Kısaca
- Süt izni, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki kadın işçide çocuk bir yaşından küçük olduğu sürece günde toplam 1,5 saattir ve bu süre çalışma süresinden sayılır.
- Kadın memurda süt izni, 657 sayılı Kanuna göre doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren ilk altı ay günde 3 saat, ikinci altı ay günde 1,5 saat uygulanır.
- Süt izninin hangi saatlerde ve kaç parçaya bölünerek kullanılacağını anne belirler; günlük izinler biriktirilerek haftalık veya aylık toplu izne dönüştürülemez.
- Çoğul doğumda günlük süt izni artmaz; yarım çalışma veya yarım gün çalışma hakkından yararlanılan dönemde süt izni ayrıca uygulanmaz.
İçindekiler
- Süt izni süresi nasıl belirlenir?
- Özel sektörde süt izni ne kadar?
- Özel sektörde hak ne zaman sona erer?
- Yarım çalışma döneminde uygulanır mı?
- Memurlarda süt izni ne kadar?
- Memur izni istediği saatlerde kullanabilir mi?
- Memur süt iznini sonraki günlere aktarabilir mi?
- Süt izni gün içinde nasıl kullanılabilir?
- Süt izni toplu kullanılabilir mi?
- İzin kullanıldığında ücret kesilir mi?
- Çoğul doğumda süre artar mı?
- Baba süt iznini kullanabilir mi?
- Ücretsiz izin ile emzirme izni arasındaki fark nedir?
- İşverene veya kuruma nasıl bildirim yapılır?
- İzin kullandırılmıyorsa hangi kayıtlar önem taşır?
Çalışan anneler için süt izni süresi, özel sektör çalışanları ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamındaki kadın memurlar açısından farklıdır. İş Kanunu kapsamındaki kadın işçiye bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat izin verilir. Kadın memurda ise doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren ilk altı ay günde üç saat, ikinci altı ay günde bir buçuk saat izin uygulanır.
Bu nedenle süt izni kaç saat sorusunun tek bir cevabı yoktur. Çalışanın tabi olduğu mevzuatın belirlenmesi gerekir. Ayrıca özel sektörde süre çocuğun yaşına bağlanırken memurlarda hesaplama doğum sonrası analık izninin bittiği tarihten başlayan iki ayrı altı aylık döneme göre yapılır.
| Çalışma statüsü | Günlük izin | Uygulama dönemi | Kullanım zamanını kim belirler? |
|---|---|---|---|
| 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki kadın işçi | Toplam 1,5 saat | Çocuk bir yaşından küçük olduğu sürece | Kadın işçi |
| 657 sayılı Kanun kapsamındaki kadın memur | İlk altı ay 3 saat ve ikinci altı ay 1,5 saat | Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren toplam 12 aylık dönem | Kadın memur |
Bu iki sistem arasındaki önemli fark yalnızca günlük saat miktarı değildir. Başlangıç ve sona erme ölçütleri de farklıdır. Örneğin özel sektörde uzun süreli ücretsiz izin kullanılması, işe dönüş tarihinde çocuğun bir yaşına yaklaşmış olması nedeniyle fiilen kullanılabilecek emzirme izni dönemini kısaltabilir. Memurlarda ise yasal dönem doğum sonrası analık izninin sona erdiği tarihten itibaren hesaplanır.
Süt izni süresi nasıl belirlenir?
İzin hesabında önce kişinin hangi çalışma rejimine tabi olduğu belirlenmelidir. Bir özel şirket çalışanının şartları ile 657 sayılı Kanuna tabi bir memurun şartlarını birbirine uygulamak yanlış sonuç verir. İş sözleşmesiyle çalışan bir anne için temel düzenleme İş Kanunu iken kamu personeli açısından ilgili personel mevzuatı esas alınır.
İznin günlük olması da önemli bir noktadır. Düzenlemeler çalışan anneye belirli bir toplam izin havuzu verip bunun istenilen tarihlerde tüketilmesini öngörmez. Temel yaklaşım, çalışılan gün içinde emzirme amacıyla belirlenen sürenin kullanılabilmesidir. Bu özellik özellikle izinleri hafta sonunda birleştirme veya ay sonunda topluca kullanma taleplerinin değerlendirilmesinde önem taşır.
Özel sektörde süt izni ne kadar?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri amacıyla günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. İznin hangi saatlerde ve kaç parçaya bölünerek kullanılacağını kadın işçi belirler. Ayrıca bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. İlgili hüküm Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan güncel İş Kanunu metninde de açık biçimde yer almaktadır.
Dolayısıyla özel sektörde çalışan bir annenin günlük izni toplam bir buçuk saattir. Çalışan bu süreyi iş gününün başında kullanarak işe daha geç başlayabilir, çalışma gününün sonunda kullanarak daha erken ayrılabilir veya ihtiyacına göre gün içinde bölümlere ayırabilir. Kanun, kullanım saatinin belirlenmesinde tercihi işçiye bırakmaktadır.
Burada bir buçuk saatin ara dinlenmesiyle karıştırılmaması gerekir. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmayan farklı bir düzenlemedir. Emzirme amacıyla verilen izin ise kanun gereği günlük çalışma süresinin bir parçasıdır. Bu nedenle çalışanın emzirme iznini kullandığı zamanı sonradan fazladan çalışarak tamamlamasının istenmesi, iznin çalışma süresinden sayılması ilkesiyle bağdaşmaz.
Özel sektörde hak ne zaman sona erer?
İş Kanunu özelindeki belirleyici ölçüt çocuğun yaşıdır. Hak, bir yaşından küçük çocuk için tanınmıştır. Bu nedenle çocuk bir yaşını doldurduktan sonra İş Kanunu'ndaki bu hükme dayanılarak günlük bir buçuk saatlik iznin devam edeceği söylenemez. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyerindeki daha lehe bir düzenleme çalışan için daha geniş bir hak öngörüyorsa bu ayrı değerlendirilir.
Doğum sonrası altı aya kadar ücretsiz izin kullanılması da yasal emzirme izni dönemini ileriye taşımaz. Örneğin işe dönüş tarihinde çocuk bir yaşını henüz doldurmamışsa günlük hak kalan dönem boyunca kullanılabilir. Çocuğun bir yaşını doldurmasından sonraki günler için kullanılmamış saatlerin ayrıca oluşturduğu bir yasal izin bakiyesi bulunmaz.
Yarım çalışma döneminde uygulanır mı?
İş Kanunu doğum sonrası analık izninin ardından belirli koşullarla haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanılmasına imkan verir. Kanun, bu yarım çalışma hakkından yararlanılan süre içinde emzirme iznine ilişkin hükümlerin uygulanmayacağını ayrıca belirtmektedir. Bu nedenle yarım çalışma ile günlük bir buçuk saatlik süt izni aynı dönem için birbirine eklenen iki bağımsız hak olarak düşünülmemelidir.
Yarım çalışma bittikten sonra anne yeniden normal çalışma düzenine döndüğünde çocuğu halen bir yaşından küçükse emzirme izni açısından kalan dönem değerlendirilebilir. Burada belirleyici olan yarım çalışma hakkının ne kadar sürdüğü değil, normal çalışma düzenine dönüş tarihinde çocuğun bir yaşını doldurup doldurmadığıdır.
Memurlarda süt izni ne kadar?
657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi kadın memur için uygulama özel sektörden farklıdır. Doğum sonrası analık izninin sona ermesinden itibaren ilk altı ay boyunca günde üç saat, takip eden ikinci altı ay boyunca günde bir buçuk saat süt izni verilir. Kullanımın hangi saatlerde ve günde kaç kez yapılacağını kadın memur belirler. Bu hüküm Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yayımlanan Devlet Memurları Kanunu metninde yer almaktadır.
Memurlardaki hesabın çocuğun doğum tarihinden başlayan ilk altı ay şeklinde yapılmaması gerekir. Kanundaki başlangıç noktası doğum sonrası analık izninin sona erdiği tarihtir. Bu ayrım nedeniyle memur açısından ikinci altı aylık emzirme izni döneminin bir kısmı çocuk bir yaşını doldurduktan sonraya denk gelebilir.
Bu özellik, özel sektör ile kamu personeli arasındaki en sık gözden kaçan farklılıklardan biridir. Özel sektörde bir yaş sınırı doğrudan kanun hükmünde yer alırken 657 sayılı Kanun kadın memurun hakkını analık izninin bitiminden sonraki ilk ve ikinci altı aylık dönemler üzerinden kurar.
Memur izni istediği saatlerde kullanabilir mi?
Evet. Kadın memurun tercihi hem iznin günün hangi saatlerinde kullanılacağını hem de gün içinde kaç bölüme ayrılacağını kapsar. Örneğin üç saatlik dönemde iznin tamamının günün belirli bölümünde kullanılması veya ihtiyaca göre parçalara ayrılması mümkündür. Esas olan toplam günlük sürenin aşılmamasıdır.
Uygulamanın kurum tarafından bilinmesi ve personel planlamasının yapılabilmesi için tercih edilen saatlerin yazılı olarak bildirilmesi yerinde olur. Bu bildirim hakkı oluşturmak için değil, kullanım düzenini açık hale getirmek ve daha sonra yaşanabilecek uyuşmazlıklarda hangi çalışma düzeninin bildirildiğini göstermek açısından önemlidir.
Memur süt iznini sonraki günlere aktarabilir mi?
Memurlar bakımından günlük izinlerin biriktirilerek sonraki günlerde topluca kullanılması öngörülmemektedir. Kamu personeline ilişkin uygulama açıklamalarında emzirme izninin günlük kullanılması gereken bir hak olduğu ve birleştirilerek daha sonraki günlere aktarılamayacağı açıkça belirtilmiştir. Ayrıca kadın memur yarım gün çalışma hakkı ile süt izni hakkından aynı anda yararlanamaz. Bu uygulama esasları Resmî Gazete üzerinden erişilebilen kamu personeli düzenlemesinde ayrıntılandırılmıştır.
Memur önce yarım gün çalışma hakkını tercih etmiş ve daha sonra bundan vazgeçerek emzirme iznine geçmek istemişse süre baştan başlamaz. İlgili on iki aylık dönem içinde kalan süre kadar hak kullanılabilir. Benzer biçimde yarım gün çalışma süresinin tamamlanmasından sonra emzirme izni döneminden zaman kalmışsa kalan dönem esas alınır.
Süt izni gün içinde nasıl kullanılabilir?
Hem İş Kanunu kapsamındaki kadın işçi hem de kadın memur bakımından kullanım saatinin belirlenmesinde annenin tercihi temel alınmıştır. Bu nedenle izin mutlaka öğle arasında kullanılacak veya mutlaka iş çıkışına eklenecek diye genel bir yasal kural yoktur.
- İzin çalışma gününün başına denk getirilerek işe daha geç başlanabilir.
- Çalışma gününün sonuna denk getirilerek işyerinden daha erken ayrılma biçiminde kullanılabilir.
- Günlük toplam süre aşılmadan gün içinde birden fazla bölüme ayrılabilir.
- Vardiyalı çalışanlarda tercih edilen kullanım saatlerinin vardiya planına açık biçimde işlenmesi yararlı olur.
İşveren veya kurumla kullanım şeklinin yazılı biçimde paylaşılması uygulamadaki belirsizliği azaltır. Bildirimde çocuğun doğum bilgisi, analık izninin bitişi, hakkın hangi mevzuat kapsamında kullanıldığı ve tercih edilen günlük saat aralığı gibi gerekli bilgiler bulunabilir. Gereksiz sağlık verilerinin paylaşılması gerekmez.
Süt izni toplu kullanılabilir mi?
Emzirme izninin yapısı günlük kullanım üzerine kuruludur. Özel sektör bakımından İş Kanunu günlük toplam bir buçuk saatten söz eder ve kullanım saatleri ile kaç parçaya ayrılacağını işçiye bırakır. Kanunda günlük sürelerin haftalık veya aylık bir izin hesabına çevrilerek topluca kullanılmasını sağlayan ayrı bir hak düzenlenmemiştir.
Bu nedenle örneğin beş iş gününe ait saatleri bir araya getirip haftada tam bir gün izin kullanmak, kanundaki günlük hakkın doğrudan karşılığı değildir. İşyerinde çalışana daha lehe bir toplu iş sözleşmesi veya özel düzenleme varsa bunun kapsamı ayrıca incelenebilir. Ancak yasal asgari hak açıklanırken günlük emzirme izni ile işverenin sağladığı ilave esnekliğin birbirine karıştırılmaması gerekir.
Memurlarda durum daha nettir. Kamu personeli uygulamasında günlük izinlerin birleştirilerek sonraki günlere taşınamayacağı açıkça belirtilmektedir. Bu nedenle kullanılmayan üç saat veya bir buçuk saatlik günlük bölümün haftanın başka bir gününde ek izin şeklinde kullanılacağı varsayılmamalıdır.
İzin kullanıldığında ücret kesilir mi?
Özel sektörde kullanılan emzirme izni günlük çalışma süresinden sayılır. Bu nedenle kadın işçinin kanuni izni kullandığı süreyi eksik çalışma gibi değerlendirerek temel ücretinden kesinti yapılması, İş Kanunu'ndaki çalışma süresinden sayılma kuralıyla bağdaşmaz. Çalışan emzirme izni nedeniyle işe bir buçuk saat geç geldiğinde veya işten bir buçuk saat erken ayrıldığında bu zaman kanunun öngördüğü sınırlar içinde çalışma süresinin parçasıdır.
Aynı nedenle işverenin izin kullanılan süreyi daha sonra telafi ettirerek günlük çalışma süresini uzatması doğru bir uygulama değildir. Emziren çalışanların çalışma koşulları ayrıca iş sağlığı ve güvenliği düzenlemelerine tabidir. Bu kurallar işverenin günlük çalışma planını oluştururken yalnız emzirme iznini değil, emziren çalışana yönelik diğer çalışma süresi sınırlamalarını da dikkate almasını gerektirir.
Memurlarda ise izin 657 sayılı Kanunda mazeret izinleri kapsamında düzenlenmiş bir personel hakkıdır. İznin kullanılması nedeniyle çalışanın kanuni izin saatlerinin devamsızlık olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte fiili çalışma şartına bağlanmış özel ek ödemeler bakımından ilgili kurum ve ödeme mevzuatının ayrıca incelenmesi gerekebilir.
Çoğul doğumda süre artar mı?
İkiz veya daha fazla çocuğun doğması emzirme izninin günlük miktarını kendiliğinden iki veya üç katına çıkarmaz. İş Kanunu bir yaşından küçük çocuklarını emziren kadın işçi için günlük toplam bir buçuk saat belirler ve çoğul doğum için bu sürenin artırılmasına ilişkin ayrı bir hüküm getirmez.
657 sayılı Kanun kapsamındaki kamu personeli uygulamasında da çoğul doğum nedeniyle günlük emzirme izni miktarı artmaz. Buna karşılık doğumla bağlantılı başka izin türlerinde çoğul doğuma özel süreler bulunabildiğinden analık izni, yarım çalışma ve emzirme izni birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Baba süt iznini kullanabilir mi?
İş Kanunundaki emzirme izni kadın işçi için düzenlenmiştir. 657 sayılı Kanundaki düzenleme de hakkı kadın memura tanır. Bu nedenle annenin kullanmadığı günlük emzirme süresinin kanundan doğan aynı hak şeklinde babaya aktarılması öngörülmemiştir.
Babanın doğum ve çocuk bakımı nedeniyle yararlanabileceği diğer izinler ayrı mevzuat hükümlerine tabidir. Ayrıca iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya kurum içi düzenleme kanundaki asgari haklardan daha geniş imkanlar sağlayabilir. Böyle bir imkan varsa bunun yasal emzirme izninden ayrı bir çalışan hakkı olarak değerlendirilmesi gerekir.
Ücretsiz izin ile emzirme izni arasındaki fark nedir?
Ücretsiz izin sırasında çalışan fiilen çalışmadığı için günlük emzirme izninin iş günü içinde kullanılması söz konusu olmaz. Özel sektörde doğum sonrası uzun bir ücretsiz izin döneminden sonra işe dönüldüğünde çocuk halen bir yaşından küçükse kalan zaman bakımından günlük emzirme hakkı gündeme gelebilir. Ücretsiz izin kullanılması çocuğun bir yaşını dolduracağı tarihi değiştirmez.
Bu durum bazen yanlış biçimde, ücretsiz izin süresince kullanılamayan emzirme saatlerinin daha sonra birikeceği şeklinde yorumlanabilir. İş Kanunu böyle bir saat biriktirme sistemi oluşturmaz. Hak, koşulların bulunduğu çalışma günlerinde kullanılan günlük bir çalışma süresi düzenlemesidir.
Kamu personelinde ise aylıksız izin kullanılması halinde hesabın somut tarihlere göre yapılması önemlidir. Kanuni emzirme izni dönemi analık izninin bitiminden itibaren ilerlediği için göreve dönüş tarihinde ilgili on iki aylık dönemden ne kadar kaldığı belirlenmelidir.
İşverene veya kuruma nasıl bildirim yapılır?
Özel sektör çalışanının kullanım saatini yazılı olarak bildirmesi, kanunun kendisine bıraktığı tercihin belgelenmesini sağlar. Bildirim kısa tutulabilir. Çalışan emzirme izninden yararlanacağını, tercih ettiği başlangıç ve bitiş saatini ve varsa gün içinde nasıl böleceğini işverene veya insan kaynakları birimine iletebilir.
Kadın memur açısından yazılı dilekçe özellikle önem taşır. Doğum sonrası analık izninin ardından yarım gün çalışma hakkı ile emzirme izni arasında yapılacak tercihin kuruma bildirilmesi gerekir. Kullanım saatlerinin de dilekçede belirtilmesi personel kayıtlarının açık biçimde oluşturulmasını sağlar.
- Önce hangi personel mevzuatına tabi olduğunuzu belirleyin.
- Analık izninin bitiş tarihini ve özel sektör çalışanıysanız çocuğun bir yaşını dolduracağı tarihi kontrol edin.
- Günlük kullanmak istediğiniz saatleri belirleyin.
- Tercihinizi işverene veya kamu kurumuna yazılı olarak iletin.
- Vardiya ve puantaj kayıtlarında izin saatlerinin doğru işlendiğini kontrol edin.
İzin kullandırılmıyorsa hangi kayıtlar önem taşır?
Kanunda öngörülen şartları taşıyan bir çalışan açısından emzirme izni işverenin istediğinde verebileceği sıradan bir idari kolaylık değildir. Özel sektörde hakkın günlük süresi ve kullanım tercihinin kimde olduğu açıkça düzenlenmiştir. Kamu personelinde de kanun kadın memura belirlenen sürelerde iznin verileceğini ifade eder.
Uyuşmazlık yaşanması halinde yalnız sözlü görüşmelere dayanmak yerine izin talebi, işveren veya kurum cevabı, vardiya çizelgesi, puantaj kayıtları ve çalışma saatlerini gösteren belgelerin korunması yararlı olabilir. Örneğin çalışan tercihini yazılı biçimde bildirdiği halde sistemde sürekli geç kalmış veya erken çıkmış gösteriliyorsa bu kayıtların düzeltilmesi öncelikle işverenden veya ilgili personel biriminden istenebilir.
Somut uyuşmazlığın ücret kesintisi, disiplin işlemi, çalışma süresi veya iş sözleşmesinin sona erdirilmesi gibi başka hukuki sonuçlara dönüşmesi halinde olayın yalnız genel süt izni süresi kurallarıyla değerlendirilmesi yeterli olmayabilir. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi, personel statüsü, kullanılan diğer doğum sonrası haklar ve fiili çalışma kayıtları birlikte incelenmelidir.



